مقدمه

جنگل ، هدیه خدایی و نخستین دوست بشر به شمار می رود. هیچیک از پدیده های طبیعت به اندازه جنگل در زندگی آدمیان نقش اساسی و سازنده ندارند. انسان آغازین تنها در پناه جنگل توانست به حیات و تولید نسل خود ادامه دهد، او نیازمندیهای روزانه خود را از جنگل بدست می آورد. بدین سان احترام به درختان و احساس دوستی نسبت به آنها پدیده ای است که منشا بسیار دیرین در پندار انسانها دارد و افسانه های کهن اقوام و ملل مختلف جهان ، سرشار از اساطیر گیاهی است. 

جنگل در سرزمین کهن ایران

در ادبیات سرزمین ما ، سرو کاشمر شهرت بسیار دارد و مردم معتقد بودند که زرتشت پیامبر آن را با دست خود کاشته است. در بسیاری از متون کهن راجع به این سرو مطالب فراوان نگاشته شده، از جمله در تاریخ بیهقی و معجم البلدان از علاقه ایرانیان به سرو کهن کاشمر سخنان بسیاری به میان آمده است. ابوریحان بیرونی هر یک از برج های شمسی را منتسب به درختان معینی دانسته، مثل حمل (فروردین) ، هرکشتی که آب نیاید و آنکه تخم ندارد، ثور (اردیبهشت) ، درختان بلند و میوه های شیرین. 

جنگل چیست؟

جنگل به مجموعه درختانی اطلاق می شود که قطعه ای از زمین را اشغال کرده باشد و دانشمندان علم جنگلبانی صفات و خصوصیات بارزی برای جنگل قائل هستند تا بتوان آنها را از سایر نباتات موجود و مورد استفاده بشر در روی زمین تمیز داد. سه بعد عمده صفات مشخصه جنگل عبارتند از: 

• زیست شناسی: از نظر زیست شناسی باید گفت که جنگل به مانند یک اجتماع نباتی است که در تحت عوامل محیط متعادل یا کم و پیش ثابتی قرار دارد.
  
  
• اقتصادی: چوب که از محصولات اصلی جنگل است، وقتی درخت قطع شود، برخلاف املاک زراعی ، بهره و سرمایه یکدفعه بدست می آید. برای اینکه مقدار چوبی را که صد ساله در جنگل تولید می شود بتوان به حال ثابت نگهداشت، بی آنکه در آن کاهشی روی دهد، نظم اقتصادی باید به مرحله اجرا درآید و فقط در جنگلهایی که طبق اصول منظمی بهره برداری می شود، می توان از سرمایه ، بهره سالیانه بدست آورد.
  
  
• قضایی: چون جنگل خود بخود تشکیل یافته و بدون دخالت بشر تولید مثل کرده و به زندگی خود ادامه می دهد، مالکیت خصوصی در آن مصداق پیدا نمی کند و جزء ثروت عمومی هر کشوری به شمار می رود.

تلاش زاییده نیاز است.

احتیاج عمده درخت به نور است و آب و خوراک ، شاخه های زیرین درخت که مانند شاخه های فوقانی آن در معرض تابش آفتاب نیستند، تلاش بیشتری کرده و از شاخه های بالاتر تجاوز می کنند و خود را به آفتاب می رسانند، به همین دلیل شاخه های پایین تر روشن تر بوده و تاج درختان شکل مخروطی یا کروی به خود می گیرند. حال دو عدد بذر درخت را در نظر بگیرید که مجاور هم در یک موقع به زمین افتاده و شروع به روئیدن کنند، اگر این دو بذر هر دو از یک درخت بوده و نیروی آنها یکسان باشد، روئیدن آنها بهم برخورد می کند و بر یکدیگر سایه می اندازد و ناچار هر یک خود را به سمتی که نور کافی دریافت کنند، متوجه می سازد. 

تاثیرات جنگل

اثر جنگل در آب و هوا

جنگل هوا را معتدل می کند، بر بارندگی می افزاید، از آسیب بادهای سخت می کاهد، هوای پیرامون خود را پاک و آن را برای تنفس مناسب می کند. جنگل از گرمای پیرامون خود می کاهد، زیرا اولا درخت برای تبخیر آب خود نیاز به حرارت دارد که آن را از هوای پیرامون خود می گیرد، دوم اینکه برگها و شاخه های درختان ، خاک جنگل را در برابر تابش مستقیم خورشید پناه می دهد و آن را سردتر نگه می دارد. 

اثر جنگل در بارندگی

جنگل از گرمای هوای پیرامون خود می کاهد و چون هر چند هوا سردتر شود، کمتر می تواند بخار آب را در خود نگه دارد، بنابراین هوای پیرامون جنگل زودتر اشباع می شود. جنگل مانند کوهستان مانعی در مقابل ابرها بوجود می آورد و باعث افزایش بارندگی می شود، بدین ترتیب هرگاه جریان هوایی که در آن بخار آب موجود باشد، در نزدیکی سطح زمین با جنگلی مصادف شود، به ارتفاعات بالاتر صعود می کند و سپس بطور ناگهانی منبسط شده، سرد شده و در نتیجه اشباع می شود و می بارد. 

اثر جنگل در جلوگیری از زیان بادهای سخت

بادهای سخت چون به جنگل برخورد می کند، ناتوان شده و از تندی و نیروی آنها کاسته می شود. 

اثر جنگل در حفظ خاکها

جنگل به دلایل زیر از فرسایش خاک یعنی شسته شدن خاک بویژه در دامنه های تند جلوگیری می کند: 

• سرعت جریان آب در سطح خاک جنگل کمتر است.
• چون مقدار آبی که در خاک جنگل نفوذ می کند بیشتر است، پس مقدار آبی که در سطح خاک جریان می یابد، کمتر است.
• ریشه های درختان ، بوته ها و گیاهان کوچک بویژه ریشه های سطحی ، ذرات خاک را به یکدیگر پیوستگی داده و از لغزش آنها جلوگیری می کند.

اثر جنگل از لحاظ زیبایی مناظر

اثر جنگل از لحاظ زیبایی مناظر بر هیچکس پوشیده نیست. مقایسه کوهستانهای خرم شمال ایران با بیابانها و کوههای خشک جنوب البرز ارزش جنگل را آشکار می سازد. 

مباحث مرتبط با عنوان

• آلودگی هوا
• جنگل بارانی
• جنگل برگ ریز معتدل
• درختان میوه
• نابودی جنگلها