مقدمه

از مجموع چند بافت یک اندام پدید می آید. در گیاهان دانه دار اندامهای رویشی و زایشی وجود دارند. اندامهای رویشی شامل ریشه ، ساقه ، برگ و اندامهای زایشی شامل گل ، میوه و دانه است. ریشه و ساقه را از آن جهت اندامهای رویا می نامیم که با جذب آب و نمکها و انجام فتوسنتز سبب ماده سازی ، رشد و رویش گیاه می شود. در گیاهان دانه دار محصول فعالیت اندامهای زایا تشکیل سلول تخم و سپس دانه است. 

ریشه

به استثنای خزه گیان و چند گونه از نهانزادان آوندی که فاقد ریشه اند در بقیه گیاهان این اندام به شکلهای مختلف وجود دارد. در ریشه و ساقه نهاندانگان دولپه ای دو نوع ساختار ممکن است وجود داشته باشد. ساختار نخستین و ساختار پسین. ساختار نخستین ، ساختمانی است که در ابتدا در ریشه و ساقه وجود دارد و ساختار پسین ، ساختاری است که در نتیجه رشد قطری ساقه و یا ریشه در این اندامها بوجود می آید. در واقع در گیاهان چوبی (غیر علفی) در نتیجه رشد و نمو قطری ، بافتهای جدیدی ساخته و به بافتهای قبلی ضمیمه می شود. این بافتهای جدید در مجموع ساختار پسین نامیده می شود. رشد پسین ریشه مربوط به فعالیت دو لایه زاینده کامبیوم و فلوژن است. 

نقش ریشه

نقش اصلی ریشه در زندگی گیاه ، جذب آب و نکهای کانی و نگاهداری گیاه در خاک است. 

انواع ریشه

بر حسب منشا تشکیل ریشه دو نوع ریشه راست و افشان تشخیص داده می شود. اگر منشا ریشه ، ریشه چه گیاه نباشد، چنین ریشه ای را نابجا گویند. ساختار ریشه در ارتباط با نقش آن تغییر می کند و در نتیجه انواع ریشه ایجاد می شوند که عبارتند از: ریشه های ذخیره ای یا غده ای، ریشه های هوایی (مانند ریشه های نگاهدارنده ، ریشه های بالارونده یا چسبنده) ، ریشه های انگلی و ریشه های تنفسی. 

آناتومی ریشه

ساختار بیرونی ریشه در پایین بخش تارهای کشنده به ترتیب از بالا به پایین عبارتند از: منطقه نمو ، منطقه مریستمی و کلاهک . در دو لپه ایها ، بافتهای مختلف ریشه از تکثیر سه یاخته بنیادی تشکیل می شوند. در بازدانگان ، بافتها از تکثیر دو یاخته بنیادی و در تک لپه ایها از تکثیر پنج گروه یاخته بوجود می آیند. 

ساقه

وظیفه ساقه

ساقه بخشی از محور اصلی گیاه است که نقشهای نگهداری ، هدایت ، تولید بافتهای جدید ، اندوختن مواد وفتوسنتز را به عهده دارد. 

انواع ساقه

ساقه را از نظر محیط زندگی به سه گروه: ساقه های آبی ، ساقه های هوایی و ساقه های زیرزمینی تقسیم می کنند. ساقه های هوایی و زیرزمینی را به حسب طول عمر ، نوع گیاه و نحوه رشد به چهار گروه: ساقه های بازدانگان و دولپه ایهای چوبی ، ساقه های گیاهان دولپه ای علفی ، ساقه های گیاهان تک لپه ای و ساقه های تغییر شکل یافته تقسیم می کنند. 

بخشهای مختلف ساقه

در روی ساقه بخشهایی دیده می شوند که عبارتند: جوانه انتهایی ، جوانه های جانبی مولد برگ و گل ، اثر برگ ، اثر دسته آوند ، گره ، میانگره و عدسک (در شاخه های مسن) . جوانه ها را بر حسب محل استقرار آنها بر روی ساقه به جوانه های انتهایی ، جانبی ، فرعی و نابجا تقسیم می کنند. 

تغییر شکل ساقه

تغییر شکل ساقه اغلب با تغییر نقش آن همراه است. مهمترین ساقه های تغییر شکل یافته عبارتند از: ساقه های خزنده ، ساقه های زیرزمینی ، ساقه پیچنده ، ساقه های برگ نما ، ساقه های گوشتی و ساقه خارنما. 

رشد ساقه

رشد ساقه به دو صورت طولی و قطری است. در قسمت انتهایی هر ساقه مریستم انتهایی قرار دارد که در اثر تقسیم و تمایز یاخته های آن سه نوع بافت مریستم نخستین به نامهای پروتودرم ، مریستم زمینه ای و پروکامبیوم بوجود می آیند. پروتودرم بشره را تولید می کند. بافتهای نخستین پوست مغز و گاهی اشعه مغزی از مریستم زمینه ایبوجود می آیند. پروکامبیوم از خارج آوندهای آبکش و از داخل آوندهای چوبی را ایجاد می کند. 

برگ

بیشتر برگها دارای پهنک و دمبرگ هستند و در برخی نیام و گوشوارک نیز دیده می شود. نیام به بخش نسبتا پهن پایین دمبرگ گفته می شود که کم و بیش ساقه را دربرمی گیرد.گوشوارکها ضمایمی هستند که در محل اتصال دمبرگ به ساقه در بعضی گیاهان دیده می شوند. در ساختار پهنک سه بخش مشخص وجود دارند که عبارتند از: روپوست ، میانبرگ و دسته های آوندی . روپوست زبرین و زیرین پهنک را پوشانده است. این سلولها در بعضی نهانزادان آوندی مانند سرخسهادارای کلروپلاست هستند و به خاطر زیستن در ناحیه مرطوب لایه کوتینی نازکی دارند.

سلولهای روپوست خاستگاه انواع کرکها هستند. میانبرگ به پارانشیمی که بین روپوست زیرین و زبرین وجود دارد گفته می شود. در میانبرگ اکثر برگها دو نوع پارانشیم نرده ای و اسفنجی وجود دارد. سلولهای میانبرگ اسفنجی بطور معمول کروی و سلولهای استوانه ای زیر اپیدرم و در زیر آن سلولهای اسفنجی قرار می گیرند. در تک لپه ایها میانبرگ معمولا اسفنجی است.دسته های آوندی رگبرگهای برگ را می سازند. هر دسته آوندی بوسیله غلاف آوندی احاطه می شوند. دمبرگ و نیام ساختاری مشابه پهنک برگ دارند. 

گل

گل اندامی است که اعمال تولید مثلی گیاه در آن صورت می گیرد. هر گل از اندامهای پوششی و زایشی تشکیل شده است. کاسبرگها و گلبرگها اندامهای پوششی گل هستند که حفاظت همه بخشهای گل را بر عهده دارند. نافه و (مادگی و ساختمان آن|مادگی)) اندامهای زایشی گل اند. نافه گل مجموعه ای از پرچمهاست که هر یک از پرچمها از میله و بساک تشکیل می یابند.

دانه گرده در اثر تقسیم میوز بوجود می آید و دارای دو هسته روینده زاینده است. مادگی از سه بخش تخمدان ، خامه و کلاله تشکیل شده است گلها از نظر ساختار متنوع اند و به صورت کامل ، ناقص ، نر و نرماده دیده می شوند. طرز قرار گرفتن گلها را روی شاخه ها گل آذین می نامند تشکیل گل طی سه مرحله صورت می گیرد که یکی از علل تشکیل آن برداشته شدن عوامل خواب از روی مریستمهای خفته است. 

میوه

فرآیند تولید مثل گیاهان گلدار با ظهور گل آغاز می شود و با تشکیل دانه پایان می یابد.پس از لقاح تخمک بهدانه و دیواره های تخمدان به صورت میوه تغییر شکل می دهند. تغییر شکل تخمدان به میوه ممکن است بدون عمل لقاح نیز صورت گیرد. تخمدان رشد یافته را میوه گویند. در بسیاری از میوه ها بخشهای دیگر گل همراه با تخمدان رشد می کنند. تشکیل میوه عموما پس از گرده افشانی و لقاح آغاز می شود. بافت دیواره تخمدان ضمن تحولاتی فرا بر میوه را بوجود می آورد. که از سه لایه درون بر ، میان بر و برون بر تشکیل شده است. میوه گیاهان اصولا دو نوع هستند. میوه های ساده که از رشد یک تخمدان حاصل می شود و میوه های مرکب از رشد چند تخمدان حاصل می شوند. 

دانه
ابعد از لقاح مضاعف تخمک به دانه تبدیل می شود. دانه رسیده از سه بخش تشکیل شده است.